• Dziedzictwo kultury i przyrody
    Dziedzictwo kultury i przyrody
  • Usługi turystyczne
    Usługi turystyczne
  • Turystyka aktywna
    Turystyka aktywna
  • Kultura
    Kultura
  • Sztuka
    Sztuka
  • Warmiński styl
    Warmiński styl
  • Termy Warmińskie
    Termy Warmińskie
  • Przewodnik po Warmii
    Przewodnik po Warmii

Źródła historyczne

Mapa Prus pogańskich - 1584 rokMapa Hennebergera

Mapa Prus pogańskich (Des Preussenlandes Austeylung) autorstwa Kaspara Hennebergera opublikowana w 1584 roku stanowiła załącznik do dzieła Hennebergera Kurtze und warhaftige Beschreibung des Landes zu Preussen. Pokazuje rozmieszczenie plemion pruskich przed podbojem krzyżackim. Jest najstarszym obiektem kartograficznym przedstawiającym ziemie pruskie. W późniejszym okresie była wielokrotnie przerabiana i wydawana na nowo. Mapę tę prezentujemy Państwu dzięki Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie na podstawie zawartego przez Dom Warmiński i Muzeum porozumienia o współpracy.

Autorem zdjęcia mapy jest Grzegorz Kumorowicz.

Wszelkie prawa zastrzeżone.



Prussae accurate descripta a Casparo Henneberg. ErlichensiImage

Mapa Prus autorstwa Caspara Henneberga wydana została po raz pierwszy w Królewcu w roku 1576. Prezentowane wydanie pochodzi jednak z roku 1684 i ukazało się jako dodatek do dzieła K. Hartknocha Alt- und Neues Preussen.

 

 

 

 

 

 

Mapa Prus Caspara HennebergaImage

Mapa Prus autorstwa Kaspra Henennberga wydana w Królewcu w roku 1576 (inne wydanie).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mapa komornictwa olsztyńskiegokomornictwo olsztyńskie (XVIIw.)

Mapa komornictwa olsztyńskiego z połowy XVII wieku (Delineatio geographica cameratus Allensteinensis). W centralnym miejscu mapy - Olsztyn, po prawej stronie Barczewo (Wartembork). Warto zwrócić uwagę na polskie nazwy miejscowości - związane z umacnianiem się żywiołu polskiego na ziemiach Południowej Warmii. [Źródło: Arch. Diec. Warm. w Olsztynie, sygn. M 21/18].

 

 

 

 

 

 

 

 

Series episcoporum VarmiensemWarmia wpisana w kształt barana - 1681r.

W 1681 roku ukazała się w Oliwie książka Series episcoporum Varmiensem. Znalazła się w niej dedykacja dla bpa warmińskiego Michała Radziejowskiego, następcy Jana Stefana Wydżgi. Znalazła się w niej osobliwa mapa Warmii wpisana w kształt baranka. Autor nawiązał w ten sposób zarówno do herbu Warmii, jak i do herbu biskupa Radziejowskiego - obydwa bowiem przedstawiają baranka. W ten sposób uzyskał "doskonałą trójcę" baranków. Do stworzenia tej barokowej osobliwości wykorzystano mapę Caspara Hennebergera. Autorem dzieła Series episcoporum...był najprawdopodobniej Karol Joachim Pastorius.

 

 

Tabula GeographicaTabula Geographica

Mapa Warmii autorstwa Jana Fryderyka Enderscha, matematyka królewskiego w Elblągu, uczyniona na zlecenie biskupa warmińskiego Adama Stanisława Grabowskiego, wydana w roku 1755.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Borussiae RegnumBorussiae Regnum

Mapa wykonana przez T.C. Lottera w Augsburgu, w roku 1758. [Źródło: "Dialog. Magazyn Polsko-niemiecki", 2001, nr 55/56]

 

 

 

 

 

 

 

 

Powiat olsztyński - 1906 r.Mapa powiatu olsztyńskiego

Mapa powiatu olsztyńskiego z 1906 roku. Mapę tę prezentujemy Państwu dzięki Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie na podstawie zawartego przez Dom Warmiński i Muzeum porozumienia o współpracy. Autorem zdjęcia mapy jest Grzegorz Kumorowicz.

Wszelkie prawa zastrzeżone

 

 

 

 

 

 

 

Das Deutsche OrdenslandDas Deutsche Ordensland

Zakon Niemiecki w XIV stuleciu to mapa propagandowa wydana w XX-leciu międzywojennym. Mapę tę prezentujemy Państwu dzięki Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie na podstawie zawartego przez Dom Warmiński i Muzeum porozumienia o współpracy. Autorem zdjęcia mapy jest Grzegorz Kumorowicz.

Wszelkie prawa zastrzeżone

 

 

 

 

 

B.V.-Karte B.V.-Karte

Mapa drogowa Prus Wschodnich z 1939 roku.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Alfred Wielki - Wulfstan o PrusachTruso

Około roku 890 podróżnik Wulfstan na polecenie króla Anglosasów-Alfreda Wielkiego wyruszył w podróż i dotarł aż do legendarnego portu pruskiego - Truso (w okolicach dzis. Elbląga). Jego relację z wyprawy król Alfred wplótł potem w swój przekład ChorografiiPawła Orozjusza. Miasta Truso poszukiwano bardzo długo, udało się to dopiero w roku 1982...

 

 

 

 

 

 

Traktat dzierzgońskiherb Dzierzgonia

Jest to niezwykle ważny dokument dla badaczy dziejów Prusów. Traktat dzierzgoński z dnia 7 lutego 1249 roku, zakończył trwające od kilku lat powstanie pruskie.

 

 

 

 

Przywilej chełmiński

Prezentujemy Państwu treść jednego z najważniejszych dokumentów dla rozwoju osadnictwa nie tylko na Warmii, ale i dla całych Prus. Przywilej chełmiński (II wersja) wystawiony przez mistrza krajowego Eberharda von Sayn z dnia 1 października 1251 roku.

 

Lokacje wsi warmińskichBiskupstwo warmińskie

Wybór kilku dokumentów lokacyjnych dla warmińskich wsi pochodzący z dzieła Monumenta Historiae Warmiensis.

 

 

 

 

 

Przywilej lokacyjny Jonkowa

Prezentujemy Państwu przywilej lokacyjny wsi Jonkowo w tłumaczeniu p. Rafała Zasańskiego.

 

Akt lokacyjny OlsztynaWspółczesny herb Olsztyna herb z 1353 wg Beckherrna

Akt lokacyjny miasta Olsztyna (dawniej Allenstein) z dnia 31 października 1353 roku

 

 

 

 

 

Przywilej lokacyjny Pupek

Prezentujemy Państwu przywilej lokacyjny wsi Pupki w tłumaczeniu p. Rafała Zasańskiego

 

Przywilej lokacyjny Bałąga

Prezentujemy Państwu przywilej lokacyjny wsi Bałąg w tłumaczeniu p. Rafała Zasańskiego

 

Akt lokacyjny Lidzbarka

Akt lokacyjny Lidzbarka Warmińskiego z dnia 12 sierpnia 1308 roku.

 

Akt lokacyjny Braniewaherb Braniewa

Akt lokacyjny miasta Braniewa (dawniej Braunsberg) z dnia 1 kwietnia 1284 roku.

 

 

 

 

 

 

 

Akt lokacyjny ReszlaHerb Reszla

Akt lokacyjny miasta Reszla (dawniej Resil) z dnia 12 lipca 1337 roku.

 

 

 

 

 

 

 

Akt inkorporacji ziem pruskichakt inkorporacji ziem pruskich

Akt inkorporacji ziem pruskich przez Polskę z dnia 3 marca 1454 roku. Król Kazimierz Jagiellończyk przychylił się do próśb Związku Pruskiego - zbuntowanych mieszczan krzyżackich i aktem tym przyłączył Prusy do Polski i wziął w opiekę ludność krzyżackiego państwa. Czyn ten był równoznaczny z wypowiedzeniem wojny Krzyżakom, która przeszła do historii jako wojna 13-letnia.

 

 

 

 

 

 

II pokój toruński Dokument II pokoju toruńskiego Pieczęć królewska z dokumentu

II pokój toruński podpisano w roku 1466, po 13-letniej, morderczej i wyniszczającej walce Polski z Zakonem Krzyżackim. Na mocy tego pokoju Warmia stała się częścią państwa polskiego, choć zachowała pewną autonomię - władza na Warmii spoczywała bowiem w rękach biskupa warmińskiego, który nosił tytuł księcia, miał prawo m.in. do utrzymywania własnych sił zbrojnych, czy bicia monety.

 

 

 

 

 

 

 

Listy Mikołaja KopernikaMikołaj Kopernik

Niewielki zbiór listów Mikołaja Kopernika do różnych osobistości, m.in. do króla Zygmunta I, do Jana Dantyszka.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

M. Kopernik, Sposób urządzenia monetyMiołaj Kopernik - obraz nieznanego artysty z XVIIw.

Mikołaj Kopernik był nie tylko genialnym astronomem, ale też świetnym administratorem, poetą, tłumaczem, wreszcie ekonomistą. Traktat "Sposób urządzenia monety" jest efektem wystąpienia Kopernika na sejmiku stanów pruskich w 1522 r. z projektem reformy monetarnej. W 6 lat później opracował swe wystąpienie nadając mu formę łacińskiego memoriału.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Marcin Murinius, Kronika mistrzów pruskichKronika mistrzów pruskich

Kronika mistrzów pruskich Marcina Muriniusa po raz pierwszy ukazała się w 1582 roku. Jej autor był dominikaninem, który w 1573 roku zmienił wyznanie na luterańskie.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wilkierz budnicki miasta Olsztyna

Wilkierz budnicki miasta Olsztyna jest jedynym na Warmii wilkierzem spisanym w języku polskim. Powstał w końcu XVI wieku i przeznaczony był dla ubogiej ludności narodowości polskiej, mieszkającej w budach na obrzeżach miasta i nie posiadającej obywatelstwa miejskiego.

 

Kapitulacje wyborcze bpa KrasickiegoHerb Krasickich - Rogala

Kapitulacje wyborcze to artykuły ułożone przez kapitułę katedralną. Miały one ograniczać władzę biskupa w diecezji. Każdy biskup miał obowiązek przyjąć kapitulacje i przestrzegać ich pod przysięgą. Tekst kapitulacji bpa Ignacego Krasickiego pochodzi z XIX tomu "Studiów Warmińskich" i został opublikowany przez bpa Jana Obłąka.

 

 

 

Tablica geograficzna Warmii

Tablicę geograficzną Warmii napisał ks. Joachim Kalnassy, osobisty sekretarz Księcia Biskupa Ignacego Krasickiego i ofiarował mu ją 18 grudnia 1786 roku, w dwudziestą rocznicę ingresu Krasickiego do diecezji. Tablica... została napisana w języku francuskim. Prezentowane tu fragmenty przetłumaczył i podał do druku biskup Jan Obłąk. Tekst ukazał się w XIX tomie "Studiów Warmińskich".

Prezentujemy Państwu protokół inspekcji powiatu olsztyńskiego z 1945 roku. Ten materiał źródłowy opracował dr Robert Syrwid, któremu dziękujemy za udostępnienie. Protokół ten ukazał się na łamach Komunikatów Mazursko-Warmińskich.

Share