• Dziedzictwo kultury i przyrody
    Dziedzictwo kultury i przyrody
  • Usługi turystyczne
    Usługi turystyczne
  • Turystyka aktywna
    Turystyka aktywna
  • Kultura
    Kultura
  • Sztuka
    Sztuka
  • Warmiński styl
    Warmiński styl
  • Termy Warmińskie
    Termy Warmińskie
  • Przewodnik po Warmii
    Przewodnik po Warmii

Warmińskie przysłowia

Kultura każdej zwartej społeczności wiejskiej zamieszkującej wspólnie pewien obszar, wraz z upływem czasu wykształca zespół własnych wartości, przekonań, tradycji, tworzony w oparciu o specyfikę swego regionu, jak i wpływy zewnętrzne. Efektem tych procesów jest „kultura ludowa”, obejmująca wszystkie dziedziny życia danej społeczności lokalnej. W skład kultury ludowej wchodzi również charakterystyczny dla danego regionu zbiór „mądrości ludowych”, wyrażanych najczęściej w krótkiej formie wierszowanej – są to przysłowia, nie bez powodu zwane „mądrością narodów”. Wybitny znawca literatury, Kazimierz Brodziński, pisał:

Jak pieśni są po większej części historią ludu, tak przysłowia i przypowieści stanowią zasady jego praktycznej filozofii, które dobrze pojęte, upowszechnione, więcej dla powszechności są częstokroć użyteczne niżeli zgłębiania metafizyczne i obszerne o moralności traktaty. Są to owoce długimi wiekami wywite, prawdziwie zasilające i każdemu dostępne.

Oprócz tego zbiór takowej prostej filozofii praktycznej jest najwierniejszym zwierciadłem sposobu myślenia, skłonności, obyczajów, stanu oświecenia i doświadczeń, przez które naród przechodził.

Tak, jak i inni Polacy z Małopolski, Śląska, czy Mazowsza, polskojęzyczni mieszkańcy południowej Warmii mieli swój regionalny i specyficzny zbiór przysłów – czyli przepisów i porad ludowej „filozofii praktycznej”. Niektóre z tych ludowych mądrości przejęte zostały od Polaków z innych dzielnic dawnej Rzeczpospolitej, przyniesione być może już z pierwszymi polskimi osadnikami. Świadczy to o ich wielowiekowym rodowodzie i żywotności ustnej tradycji. Część jednak owych warmińskich przysłów była charakterystyczna jedynie dla niewielkiego obszaru południowej Warmii i próżno by szukać ich w innych regionach Polski. Do pierwszej grupy zaliczyć możemy, znane powszechnie w całej Polsce, przysłowia jak: Gdzie dwóch szaleje, trzeci się śmieje (funkcjonujące w innych regionach w formie gdzie dwóch się kłóci tam trzeci korzysta), czy Czego sia za młodu skorupka napsije, to sia z ni potam nigdy nie wymyje, lub też Ubogiemu zawdy zietrz w łoczy zieje. Do drugiej grupy należą przysłowia nieznane poza Warmią, odwołujące się do lokalnej rzeczywistości polskich Warmiaków. Oto najciekawsze z nich:

- Jedzie jek ksiądz (na gospodarza, który ma dobre konie i powóz)
- Jechać na gnadem konu ná mnodu (na mówiących w dialekcie miejskim, chcących uchodzić za ludzi „z wyższych sfer”)
- Mieć Zolo kolier z trzema matadorami (atutami), to lepsi jek w Kaletce mieć trzy włóki, a pięciu to lepsi jek w Kaletce mieć trzy włóki i być do tego Szołtysem (to oczywiście przysłowie „karciane”)
- Leży jek rek na kiecie (łańcuchu) pod mostem kiele Szelągowa (tak mówiono o kimś leniwym)
- Bądź pracowitym jak pszczółka, a wszędzie wkoło ciebie pełno miodu będzie
- Kto w kościół wrzuci, duszy nie zasmuci
- Kto służy Maryi nie pyta się o ziliji (zilija – był to obrzęd pogrzebowy przy trumnie zmarłego)
- Kto winien, łoddać powinien

Share