• Dziedzictwo kultury i przyrody
    Dziedzictwo kultury i przyrody
  • Usługi turystyczne
    Usługi turystyczne
  • Turystyka aktywna
    Turystyka aktywna
  • Kultura
    Kultura
  • Sztuka
    Sztuka
  • Warmiński styl
    Warmiński styl
  • Termy Warmińskie
    Termy Warmińskie
  • Przewodnik po Warmii
    Przewodnik po Warmii

Kultura duchowa i społeczna Warmii

Opracowała: mgr Joanna Panek

O czym rozprawiali i w jaki sposób piastowali kulturę ludową mieszkańcy Warmii? Które obrzędy zapewniały pomyślność zbiorów i chowu zwierząt, a które duchy uważano za przeklęte? W co wierzono i jak silne pokusy miotały duszami społeczności warmińskiej? Osiągnięcie dziś tej wiedzy może stać się dla Warmiaków bardzo cennym i pożytecznym doświadczeniem. Obyczaje i zwyczaje były odbiciem ludzkich pragnień, a wierzenia obnażały najskrytsze marzenia. Obrzędy chroniły ludzkość od złych mocy i wprowadzały czasem w stan hipnozy. Dlaczego, więc zaprzestano oddawać cześć tym wierzeniom i rytuałom? Warto zapewnić sobie zdrowie i szczęście dzięki nim. Choć najwięcej zwyczajów, mających...

zapewnić pomyślność na cały rok obchodzono przy pomocy – magii wegetatywnej, to nie była to jedyna sztuka którą uprawiali. Dla zapewnienia dobrobytu i urodzaju na polach w okresie świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku jedzono specjalne potrawy, jak groch, czy breję w Noc Sylwestrową, zwanego na tych terenach zilija do Nowego Roku. Podczas tego wieczoru zabezpieczano zwierzęta na gospodarstwie, piekąc figurki zwierząt gospodarskich ze specjalnego ciasta, zwane nowolatkami. Bardzo ciekawym zjawiskiem był przemarsz maszkar zwierzęcych – przebierańców. Podczas Bożego Narodzenia był to zespół z szelmem, czyli siwym koniem, na Nowy Rok tzw. rogale, w skład którego wchodziły bocian, koza oraz niedźwiedź.

Czytaj więcej: Kultura duchowa i społeczna Warmii

Strój warmiński kobiet

Opracowała: mgr Joanna Panek

Jak wyglądała Warmianka? Czym różniły się stroje kobiece w czasach rozkwitu kultury ludowej? Możemy sobie tylko wyobrazić, bowiem już nikt nie jest w posiadaniu tradycyjnych strojów regionu Warmii. Rekonstrukcja ubioru napotyka na bardzo duże trudności. Ostatecznie udaje się go opracować dzięki zbiorom zgromadzonym w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie oraz opowiadaniom osób prywatnych. Stąd wiemy, że....

strój warmiński kobiet zamężnych dzieli się na świąteczny, codzienny i roboczy. Najczęściej można było go spotkać w kościele lub na kiermasie czy na weselu, przeważnie na ludziach starszych. Strój świąteczny Warmii prosty, a jednocześnie dostojny stanowiła suknia o staniku dopasowanym do figury, bardzo podkreślającym szczupłą sylwetkę. Szeroka, ozdobiona falbanami lub pliskami suknia wykonana była głównie z aksamitu i jedwabiu. Głowę najczęściej zdobiła mycka bogato haftowana złotem i srebrem, zwana również galonkiem, złotą głową lub czepkiem. Czepki różniły się kształtem, bogactwem haftu i pomysłowością ozdób w zależności od wieku kobiety, jej zamożności i okoliczności, w których były noszone. Twarda mycka była dość kosztowna na owe czasy, bowiem wyszywana była prawdziwym złotem. Składała się z otoku i usztywnionego denka, bogato haftowanego złotymi lub srebrnymi nićmi. Była wiązana z tyłu na kokardy z opadającymi długimi końcami. Zarówno na Warmii jak i na Mazurach noszono czepki, które różniły się nazewnictwem. Na całej Warmii, bowiem miał on tę samą nazwę, czyli mycka.

Czytaj więcej: Strój warmiński kobiet

Strój warmiński mężczyzn

Opracowała: mgr Joanna Panek

Ludowy strój mężczyzn znacznie mniej był zróżnicowany niż kobiecy, ale to nie znaczy, że mniej ważny. Na kulturę i tradycję Warmii składa się zarówno jeden jak i drugi. Nic dziwnego, że jedyną i najbardziej charakterystyczną częścią dawnego stroju męskiego była sukmana. Wzory z upływem lat zanikały, pozostawiając po sobie jedynie wspomnienia. A mężczyźni jak nie przywiązywali wielkiej wagi do wystroju, tak i teraz nie wkładają w niego wiele wysiłku. Elementami stroju ludowego mężczyzn były...

spodnie z białego lnianego płótna własnej roboty lub sukna, biała lniana koszula z wykładanym kołnierzem, kamizelka oraz sukmana. Uwagę przykuwa wierzchnie okrycie męskie jaką stanowiła wymieniona sukmana. Ten rodzaj płaszcza szyto z niebieskiego lub granatowego sukna, niekiedy z brązowego lub siwego. Długą, zapinaną na dwa rzędy guzików sukmanę przewiązywano dodatkowo szerokim pasem w kolorach białym i niebieskim. Owe guziki świadczyły o zamożności gospodarza, podobnie jak u kobiet – mycka. Patki wykańczające kieszenie, mankiety i rozpór z tyłu obszywano czarną taśmą. Całą sukmanę zazwyczaj podbijano siwą podszewką samodziałową.

Czytaj więcej: Strój warmiński mężczyzn

Warmia jak inna

Opracowała: mgr Joanna Panek

Czy wiemy kim są Warmiacy? Skąd pochodzą? Dlaczego tak się nazywają? Jak bardzo różnią się kulturowo od mieszkańców Mazur? Jesteśmy nieświadomi naszej tożsamości regionalnej. Mamy nieokreślone poczucie kulturowe. Nie wiemy czy Warmia jest na Mazurach, czy może Mazury stanowią część Warmii... Z opowiadań ludności rdzennej wiemy, że...

Warmiacy żyli od dawna na pograniczu różnych zbiorowości. Tożsamość narodowa miała charakter troisty, a wspólnie zajmowane terytorium, nie było jednolite etnicznie. Tożsamość narodową stanowiła polska i niemiecka kultura, zaś regionalna – warmińska, pełniła funkcję quasi-narodowej. Wsie warmińskie były zdominowane przez ludność chłopską wywodzącą się z polskich grup etnicznych oraz plemion dawnych Prusów. Miasta przedstawiały mozaikę etniczną kultury niemieckiej. Na wsiach warmińskich doszło w konsekwencji do spolszczenia plemion Pruskich skutkiem czego było jej ujednolicenie i zdominowanie. Natomiast w miastach do rozwoju niemieckości. Dzięki Biskupom dokonano w okresie Królestwa Polskiego radykalnych zmian.

Czytaj więcej: Warmia jak inna

Przysłowia i powiedzenia warmińskie

Opracowała: mgr Joanna Panek

Życie mieszkańców wsi warmińskiej było bogate w tradycje, obyczaje i wierzenia. Kultura ludowa stała się wyznacznikiem ich dróg życiowych. Doświadczenie życiowe i obserwacja wszelakich zjawisk czy to pogodowych czy społecznych relacji wykształcił w ludności warmińskiej mądrość przekazywaną z pokolenia na pokolenie. Bardziej jest ona ciekawa, im trudniej jest dla nas współczesnych ją odkryć. Nie używane przysłowia, aforyzmy tracą moc, dlatego warto jest uświadomić sobie ich wartość jaką przekazują i jak ewoluowały w czasie. Oto niektóre z nich...

Pogoda w przysłowiach

Na Nowy Rok – na kurzy skok!

Na Trzy Króle – na kobylim ogonie!

Jeży Januar poda Februaroziu, to draszować będziem w zdroziu - (zapowiedź potężnego mrozu)

Co Januar ni może, to Februar pokaże – (jeśli styczeń był łagodny, w lutym należy spodziewać się silnych przymrozków)

Czytaj więcej: Przysłowia i powiedzenia warmińskie

Sławni biskupi rezydujący w Lidzbarku Warmińskim

Łukasz WatzenrodeŁukasz Watzenrode (1447-1512) - (niem. Lukas Watzenrode) – biskup warmiński, dyplomata, mecenas sztuki i nauki. Pochodził z zamożnej rodziny mieszczan toruńskich; jego siostra była matką Mikołaja Kopernika. Wuj Mikołaja Kopernika.

Biskup Warmiński Mikołaj Tungen upatrzył Watzenrodego jako swojego następcę; stary biskup, zwolennik niezależności Warmii od Królestwa Polskiego, nie chciał dopuścić do realizacji planów króla Kazimierza Jagiellończyka, który zamierzał osadzić na warmińskiej stolicy biskupiej swojego syna Fryderyka. Jesienią 1488 roku Watzenrode udał się do Rzymu, aby uzyskać papieskie zatwierdzenie dla swojej osoby jako koadiutora Tungena. Nie doszło jednak do tego, Mikołaj Tungen wkrótce zmarł.

Kapituła warmińska, również nieprzychylna kandydaturze królewicza, podjęła pospieszną decyzję o wyborze Watzenrodego, mimo braku zatwierdzenia jego koadiutorii. Wybór Watzenrodego uzasadniono  jego wieloletnią współpracą z prymasem Oleśnickim, przypomniano również, że ojciec nowego biskupa wspierał stronę polską w wojnie trzydziestoletniej.

Czytaj więcej: Sławni biskupi rezydujący w Lidzbarku Warmińskim