• Dziedzictwo kultury i przyrody
    Dziedzictwo kultury i przyrody
  • Usługi turystyczne
    Usługi turystyczne
  • Turystyka aktywna
    Turystyka aktywna
  • Kultura
    Kultura
  • Sztuka
    Sztuka
  • Warmiński styl
    Warmiński styl
  • Termy Warmińskie
    Termy Warmińskie
  • Przewodnik po Warmii
    Przewodnik po Warmii

Kościoły Warmii

Kościoły gotyckie, barokowe, neoklasycystyczne...

Czerwień gotyckiej cegły, kamienie polne i głazy fundamentów kościołów i zamków, wtopione w morenowe wzgórza i zieleń, są niezbywalnym i naturalnym krajobrazem dziedzictwa kultury Warmii. Kościoły Warmii są także utrwalonymi od wieków znakami jej przestrzeni duchowej. Odnajdując tożsamość Warmii i zbiorową pamięć pokoleń jej mieszkańców zawsze dotkniemy katolicyzmu jako symbolu historycznej i religijnej, duchowej odrębności tego kraju i ludzi. Odróżniał on przybyszów z chrześcijańskiej Europy od "pogańskich" Prusów w średniowieczu, trwał w Księstwie Biskupim otoczony protestanckim sąsiedztwem od czasów reformacji. Był podstawą autonomii Warmiaków, także polskiego sprzeciwu wobec germanizacji w XIX wieku, i przeszkodą w bezdyskusyjnym włączeniu Warmii w nacjonalistyczną ideę wschodniopruskości w XX wieku. Dziś wiele z kościołów, kapliczek wymaga troski konserwatorskiej, właśnie jako warunku zachowania dziedzictwa kulturowego i krajobrazu naturalnego Warmii.

Architektura Warmii rozpoczyna się od późnośredniowiecznego gotyku niemieckiego. Adaptowany na warmińską wieś w stylu surowym, prostym, jakby "ociężały", nazywany bywa gotykiem wiejskim. Pierwsze kościoły z XIV wieku w tym typie, zwane też "kościołami salowymi", budowano według jednego wzoru: bryła kościoła niezbyt wielka, z jednolitą przestrzenią wnętrza - prostokątną salą bez podziałów. Ściana prezbiterialna zawsze zwrócona jest na wschód. Nie budowano kościołów od razu z wieżami. Przystawiano je do bryły później ( tak jak w Olsztynie - ukończono ją dopiero w 1596 roku). Wiele wiejskich kościołów do dziś zadawala się wieżą drewnianą ( np. Nowe Kawkowo).

Kolonizacja południowej Warmii przypada na połowę XIV wieku. W latach 1343 - 1353 powstawał kościół Św. Jakuba w Olsztynie. W komornictwie olsztyńskim Kapituła wyznaczała uposażenie kościołów i proboszczów w aktach lokacyjnych wsi. Niektóre kościoły już istniały, inne były w trakcie budowy, inne zaplanowano. I tak zaplanowane powstawały w: 1345r.- Jonkowo (Jonkendorf), 1352r. Klewki, Gietrzwałd, 1358r Gryźliny, 1363r. Bartąg (pierwsza wzmianka w 1348r ), Sząbruk, Brąswałd, 1366r - Dywity (Diwitten), 1380r - Nowe Kawkowo (Neu Kockendorf).

Przyjęto, iż jeden kościół służył będzie mieszkańcom 2. wsi (wówczas zakładano średnią liczbę mieszkańców wsi na 300 osób). Kapituła nie planowała początkowo w aktach lokacyjnych budowy kościołów w innych wsiach komornictwa. Jednakże jeszcze w XV wieku konieczna była budowa kościołów w Purdzie Wielkiej, Klebarku Wielkim, Wrzesinie, Butrynach. Kościół w Gutkowie powstały w końcu wieku XV założony był jako filia olsztyńskiej parafii Św. Jakuba.

Najazdy Litwinów, wojny polsko - krzyżackie, wieków XIV , XV, XVI, pożary, dewastacje zatarły często pierwotny gotyk i wnętrza warmińskich, wiejskich kościołów. Szczególnie w wieku XIX, gdy zamożne chłopstwo warmińskie stać było na wsparcie rozbudowy, przebudowy kościołów. Dobudowywano do starych brył nawy boczne i podłużne (Sząbruk, Purda Wielka, Gietrzwałd, Bartąg) zmieniając kształt brył budowli i ich pierwotny charakter. Pojawiła się wówczas mieszanina stylu neoromańskigo i neogotyckiego (Brąswałd, Dywity). W Brąswałdzie witraże kościelne to wizerunki królów i świętych polskich - też symbol ówczesnej polityki społeczności płd Warmii.
Marian Juszczyński

ImageImage

Kaplice – Gmina Lidzbark Warmiński

Workiejmy

Kaplica p.w. św. Marcina

Workiejmy uzyskały lokację 14 lipca 1341 roku od wójta warmińskiego Henryka Lutra. Zatwierdzenie lokacji nastąpiło w 1342 roku i dokonane zostało przez biskupa Hermana z Pragi. Workiejmy nie posiadały własnego kościoła. Właściciel młyna Damkowski zbudował tu kaplicę, którą w listopadzie 1846 roku poświecił proboszcz Ignalina, ksiądz Ignacy Radoliński ku czci św. Marcina. Kaplica usytuowana jest w północno- zachodnim krańcu wsi, w rozwidleniu dróg, na niewielkim wzniesieniu terenu.

Workiejmy, Kaplica p.w. św. Marcina

Kaplica murowana jest z cegły ceramicznej na podmurówce z kamienia polnego. Ściany kaplicy są obustronnie otynkowane. Kaplica została wzniesiona na rzucie prostokąta z dobudowaną współcześnie od wschodu zakrystią. W prezbiterium kaplicy znajdują się 2 obrazy: przedstawiający Matkę Bożą, namalowany przez F. Mosera w 1893 roku i przedstawiających św. Mikołaja. Ołtarz XVIII-wieczny.

Czytaj więcej: Kaplice – Gmina Lidzbark Warmiński

Kościoły Warmii - Gmina Barczewo

Barczewko

Kościół parafialny p. w. św. Katarzyny i św. Wawrzyńca

ImageImage

Kościół z 2. poł. XVIII w., konsekrowany przez bpa I. Krasickiego w 1784 r. Po pożarze kościół odbudowano i rozbudowano w latach 1889 – 1893 w stylu elektrycznym. Murowany z cegły, otynkowany. Wyposażenie wnętrza barokowe z XVII, XVIII i XIX w. Barokowa monstrancja z 1757 r., krucyfiks z XVIII w., obraz św. Izydora z XVIII w.

Czytaj więcej: Kościoły Warmii - Gmina Barczewo

Kościoły Warmii - Gmina Biskupiec

Biskupiec

Biskupiec-kościół bł. Karoliny

Kościół parafialny p. w. bł. Karoliny Pseudoromański, wzniesiony w 1842 – 1846. Dzwonnica dobudowana w 1868 – 1872. Murowany z czerwonej cegły, bazylikowy, prostokątny z półkoliście zamkniętymi nawami bocznymi. Wykroje okien i drzwi – pełnokoliste, z uskokowymi ościeżami. Dach korpusu głównego – siodłowy, nad nawami bocznymi pulpitowy. Elewacja zewnętrzna zdobiona fryzami z cegły glazurowanej. Od strony fasady wejściowej – kamień węgielny z datą: 1842. Kościół zbudowany dla wiernych kościoła ewangelicko – augsburskiego, w 1987 przejęty przez kościół katolicki. Zabytek.

Czytaj więcej: Kościoły Warmii - Gmina Biskupiec

Kościoły Warmii - Gmina Dobre Miasto

Cerkiewnik

ImageImage

Kościół parafialny p.w. Św. Katarzyny

Istniał już w średniowieczu, odnowiony w końcu XVII w. Spłonął w 1819. Obecnie jako neogotycki zbudowany w 1851 r.. Położony na niewielkim wzniesieniu w otoczeniu starodrzewu. Murowany z czerwonej cegły, salowy z kwadratowa wieżą od zachodu i ozdobnym szczytem od wschodu. Dach korpusu głównego dwuspadowy kryty dachówka ceramiczna.

Czytaj więcej: Kościoły Warmii - Gmina Dobre Miasto

Kościoły Warmii - Gmina Dywity

Brąswałd

Kościół parafialny, p.w. Św Katarzyny

ImageImage

Neogotycki (zabytek kl. IV), wzniesiony w latach 1894 – 1896 na miejscu późnogotyckiego. Konsekrowany w 1897 r. przez bpa A. Thiela z dodaniem tytułu Narodzenia Najświętszej Marii panny. We wnętrzu polichromia ze scenami dotyczącymi dziejów Polski i Warmii, którą wykonali H. Zepter i Brandt w 1912 r.

Czytaj więcej: Kościoły Warmii - Gmina Dywity

Kościoły Warmii - Gmina Gietrzwałd

Gietrzwałd

Zespól kościoła parafialnego

Image

Kościół Parafialny p.w. Narodzenia NMP o św. Apostołów Piotra i Pawła

początkowo drewniany, następnie murowany – konsekrowany przez bpa Jana Wilde. Wiadomo, ze do 1866 r. nad ołtarzem głównym był wyryty napis dotyczący renowacji kościoła w 1542 r. W latach 1866-1868 kościół wymagał kapitalnego remontu przez wzmocnienie fundamentów oraz dobudowanie 6 nowych zewnętrznych przypór. Rozebrano wówczas również kostnicę przykościelną i dwie stare kruchty. Objawienia Matki Boskiej w 1877 r. sprawiły, ze Gietrzwałd stał się znanym i b. często odwiedzanym sanktuarium. Spowodowało to konieczność rozbudowy w 1884 r. części prezbiterialnej wg projektu arch. Guldenpfenninga.

Czytaj więcej: Kościoły Warmii - Gmina Gietrzwałd