• Dziedzictwo kultury i przyrody
    Dziedzictwo kultury i przyrody
  • Usługi turystyczne
    Usługi turystyczne
  • Turystyka aktywna
    Turystyka aktywna
  • Kultura
    Kultura
  • Sztuka
    Sztuka
  • Warmiński styl
    Warmiński styl
  • Termy Warmińskie
    Termy Warmińskie
  • Przewodnik po Warmii
    Przewodnik po Warmii

Wstęp

Prusowie - rdzenni mieszkańcy Prus, mimo desperackich walk z Krzyżakami musieli w końcu ulec nie tyle przewadze liczebnej, ta bowiem była po stronie Prusów, co raczej ówczesnej rycerskiej technice wojskowej i krzyżackiej organizacji podboju - systematycznej i planowej.
Wraz z zawładnięciem ziemiami Prusów pojawiła się nagląca potrzeba umocnienia się na zdobytych terenach. Dokonać się to mogło tylko przez osadzenie na nich nowych, chrześcijańskich osadników, którzy mogliby zneutralizować pierwiastek pruski, asymilując i chrystianizując pogańską ludność tych ziem. Dlatego równolegle z podbojem krzyżackim dokonywano doniosłej dziejowo kolonizacji Prus, a w tym i Warmii, której skutki sięgały daleko głębiej  wówczas ktokolwiek mógłby przypuszczać...

Geografia polskiej Warmii

W końcu XIV wieku mieszkańców Warmii było około 60 tysięcy. Jednakże w wyniku wojen, które przez cały wiek XV pustoszyły biskupstwo, mimo akcji kolonizacyjnej, liczba ta zmniejszyła się po stu latach o połowę. W początkach XVI wieku względny spokój pozwalał na mozolne podnoszenie umęczonej krainy z ruin i zgliszcz wojennych.

Nie trwało to długo. Na tereny biskupstwa nadeszła bowiem okrutna wojenna nawałnica z lat 1519 – 1521. Była to ostatnia już w historii wojna między Królestwem Polskim, a Zakonem Krzyżackim. Żadna poprzednia nie wyrządziła jednak Warmii tylu szkód i zniszczeń, co właśnie ta kampania wojenna. Zarówno oddziały polskie, jak i krzyżackie pustoszyły ziemie biskupa i kapituły. Dość powiedzieć, że po roku 1525, a więc po sekularyzacji Zakonu, niemal połowa ziemi uprawnej leżała odłogiem. Potrzeba było aż osiemdziesięciu lat intensywnej pracy osadniczej, by zlikwidować straty spowodowane konfliktem polsko – krzyżackim. W tej ostatniej już fazie kolonizacji Warmii wzięła udział przede wszystkim ludność polska – z Pomorza, Mazowsza i Kujaw. Osadnicy polscy pojawiali się, co prawda, już w XV wieku, m.in. dominując w takich wsiach jak Gutkowo, Dywity, Bartąg, czy Gryźliny, to jednak kolejne stulecie możemy śmiało nazwać prawdziwym „boomem” polskości na ziemiach biskupstwa.

Czytaj więcej: Geografia polskiej Warmii

Osadnicy

Kiedy Krzyżacy rozpoczęli zajmowanie Warmii była ona zamieszkała przez plemiona pruskie. Warmię północną zamieszkiwało plemię Warmów, od których później ukuto nazwę dla całej krainy, środkowa była we władaniu Pogezanów, tereny dzisiejszego Reszla i okolic stanowiły ziemie Bartów, zaś południe przyszłego biskupstwa należały do plemienia Galindów. Nie była to zatem ziemia „niczyja”, cywilizacyjna pustynia, co chętnie głosili dawniejsi historycy niemieccy. Według orientacyjnych szacunków, ówczesną Warmię mogło zamieszkiwać około 12 - 17 tysięcy Prusów. Krzyżacy po ciężkich walkach ujarzmili bitne, lecz niezorganizowane pruskie plemiona.

Czytaj więcej: Osadnicy