• Dziedzictwo kultury i przyrody
    Dziedzictwo kultury i przyrody
  • Usługi turystyczne
    Usługi turystyczne
  • Turystyka aktywna
    Turystyka aktywna
  • Kultura
    Kultura
  • Sztuka
    Sztuka
  • Warmiński styl
    Warmiński styl
  • Przewodnik po Warmii
    Przewodnik po Warmii

II pokój toruński - 1466 rok

[I.]W imię Pańskie. Amen. Na wieczną rzeczy pamiątkę. Ponieważ wśród pragnień woli ludzkiej, które zwracają się ku czemu innemu poza Bogiem, celem i rzeczy wszelkiej twórcą, rzecz żadna nie jest godniejsza wyboru, żadna milsza, jak to poznajemy z codziennych skutków, żadna rzecz także nie jest dla rodzaju ludzkiego równie zbawienna, konieczna, radośniejsza i korzystniejsza od pokoju ogłoszonego przy narodzeniu Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa ludziom dobrej woli przez aniołów, a przy odejściu do Ojca pozostawionego i przyobiecanego w darze zgromadzeniu apostolskiemu i wszystkim jego naśladowcom, dlatego my, brat Ludwik v. Erlichshausen, w. mistrz zakonu domu szpitalnego niemieckiego N. Marii Panny jerozolimskiego w Prusiech, niniejszym wiadomym czynimy wszystkim obecnym i przyszłym, komu wiedzieć należy o rzeczy niniejszej, że rozmyślając, jakie są owoce prawdziwego pokoju, a jakie niebezpieczeństwa wojny i jakie spustoszenia idą za niezgodą, na chwałę Boga Wszechmocnego i chwalebnej Niepokalanej Marii Panny oraz całej hierarchii niebieskiej, na rozszerzenie wiary, dla pielęgnowania sprawiedliwości i na zbawienne pomnożenie religii chrześcijańskiej, na ozdobę i ustalenie Zakonu naszego, odwracamy dusze nasze na ścieżki pokoju i zgody. [Odwracamy je] od opłakanych rozterek wojen a sporów, od wykrzywię niezgody i nienawiści, od uprzykrzeń i poszczególnych obraz, które powstały między najjaśniejszym księciem panem Kazimierzem, z Bożej łaski królem polskim, wielkim księciem litewskim, panem i dziedzicem Rusi i Prus wyżej wspomnianym, i najjaśniejszymi książętami panami Konradem, Kazimierzem, Bolesławem, Januszem, książętami Mazowsza, Henrykiem, księciem słupskim, oraz wielebnym ojcem księdzem Pawłem, biskupem warmińskim, i kapitułą jego, Stefanem, wojewodą mołdawskim, Królestwem Polskim, ziemiami i innymi posiadłościami temuż panu królowi i królestwu podległemu, z jednej strony a nami, bratem Ludwikiem v. Erlichshausen, w. mistrzem, przełożonymi, komturami i Zakonem jego oraz ziemiami tegoż Zakonu, w ziemiach pruskich leżącymi z drugiej strony.

Czytaj więcej: II pokój toruński - 1466 rok

Listy Mikołaja Kopernika

Mikołaj Kopernik

Prezentujemy Państwu zbiór listów pisanych przez kanonika kapituły warmińskiej, a zarazem jednego z największych uczonych wszech czasów - Mikołaja Kopernika.

Do Zygmunta I

Mikołaj Kopernik do Zygmunta I. W liście tym Kopernik pisząc w imieniu kapituły warmińskiej uskarża się na okrucieństwo Zakonu Krzyżackiego i prosi króla o pomoc i ochronę przeciwko zakusom mnichów.

Do kapituły

Mikołaj Kopernik do kapituły warmińskiej. W liście tym z IX 1518r. mowa jest o przygotowaniach do przyjęcia na Warmii Mikołaja Schomberga, legata papieskiego, który przyjechał aby rozsądzić spór między Zakonem Krzyżackim, a królem polskim. Tym razem chodziło o uchylanie się przez Wielkiego Mistrza od złożenia hołdu Zygmuntowi I, do czego zobowiązany był traktatem toruńskim z roku 1466. Jednocześnie w tekście dostrzec można zadowolenie Kopernika z podpisania pokoju Polski z Moskwą - do wojny bowiem podburzali Moskwę Krzyżacy licząc na stworzenie koalicji antypolskiej zdolnej pokonać niezwykle wówczas potężną Rzeczpospolitą.

Czytaj więcej: Listy Mikołaja Kopernika

Sposób urządzenia monety

Sposób urządzenia monety Miołaj Kopernik-obraz nieznanego artysty z XVII w.

Mikołaj Kopernik, Sposób urządzenia monety.

Lubo niezliczone upadku królestw, księstw i rzeczypospolitych można by naznaczyć przyczyny, te jednak cztery: niezgoda, śmiertelność, niepłodność ziemi i spodlenie monety, są, według mojego zdania, najgłówniejsze.
Trzy pierwsze są tak jasne, iż nikt prawie ich nie zaprzeczy; czwartą zaś, to jest spodlenie monety, niektórzy tylko i to głębiej się zastanawiający uznają, z powodu że nie naraz, gwałtownie, lecz z wolna i ukrytymi niejako drogami przyprawia państwa o upadek.

Pieniądze, czyli moneta, jest to złoto lub srebro znaczone, według którego stanowi się cena rzeczy przedajnych, stosownie do postanowienia wszelkiego rządu lub rządcy. Jest więc moneta niejako powszechną miarą ceny. Ta zaś miara, jak z rzeczy samej wynika, powinna być stała i niezmienna, inaczej bowiem nastąpiłoby zamieszanie porządku krajowego, jako też pokrzywdzenie kupujących i sprzedających, gdyby np. łokieć, korzec lub ciężarek jakowy nie zachowywały niezmiennej wielkości. Przez tę stałą ilość, czyli miarę, rozumiem cenę, czyli wartość imienną monety, która lubo od dobroci materiału zależy, różni się jednak od naznaczonej ceny wartością wewnętrzną: moneta bowiem może być więcej cenioną aniżeli materiał, z którego jest wyrobiona, albo też przeciwnie.

Czytaj więcej: Sposób urządzenia monety

Marcin Murinius - Kronika mistrzów pruskich

Marcin Murinius

Marcin Murinius-Kronika...

Żyjący w XVIw. Marcin Murinius, pisarz i humanista, był dominikaninem klasztoru św. Mikołaja w Toruniu, jednakże po roku 1573 przeszedł na luteranizm. Był gorącym zwolennikiem tolerancji religijnej na ziemiach Rzeczpospolitej. Jego Kronika mistrzów pruskich wydana została w 1582 roku w Toruniu. Przedstawił w niej dzieje ziem pruskich od czasów legendarnych aż po rok 1582 - pokój Stefana Batorego z Moskwą w Jamie Zapolskim.

Kronika mistrzów pruskich

Na polskie z niemieckiego przełożona z przydaniem rzeczy pamięci godnych z rozmaitych kronik zebranych

W Toruniu drukował Malcher Neringk
Roku Pańskiego 1582

Wielcy mistrzowie Zakonu Krzyżackiego

Wilkierz budnicki miasta Olsztyna

Wilkierz budnicki

Wilkierz budnicki miasta Olsztyna jest jedynym na Warmii wilkierzem spisanym w języku polskim. Budnicy byli to mieszkańcy bud, którzy nie posiadali obywatelstwa miasta i nie byli posiadaczami parcel. Był to ówczesny "proletariat", składający się w dużej części z żywiołu polskiego - stąd potrzeba ogłoszenia dla nich specjalnego wilkierza w języku polskim. Wilkierz został sporządzony w końcu XVI stulecia (dokładnej daty nie znamy). W tekście zachowano pisownię oryginalną.
Źródło: "Komunikaty Mazursko-Warmińskie", nr 1 (75) - 4 (78), Olsztyn 1962, s. 417

Wilkier Budnicki
czyli
Porządek, który powinien bydz trzymany od tutejszych Budnikow y cudzych przychodzących ludzi, tu potym zostayących y bawiących się.

Imo.
Aby każdy chwalebne ustawy Świętego Kościoła katolickiego Rzymskiego tak w niedzielę jako y w święta trzymał, tudziesz chust prac y innych robót czynić nie ważył się, jako to ryby w święta łowić etc. pod surową karą tak kościelną jako y mieyską, ktorey każdy święta gwałcący podpadać będzie.

Czytaj więcej: Wilkierz budnicki miasta Olsztyna

Kapitulacje wyborcze bpa Krasickiego

Kapitulacje wyborcze

Kapitulacje wyborcze to artykuły ułożone przez kapitułę katedralną. Miały one ograniczać władzę biskupa w diecezji. Każdy biskup miał obowiązek przyjąć kapitulację i przestrzegać ich pod przysięgą.

Tekst kapitulacji wyborczych bpa Ignacego Krasickiego pochodzi z tomu XIX "Studiów Warmińskich" i został opublikowany przez bpa Jana Obłąka.

KAPITULACJE WYBORCZE IGNACEGO KRASICKIEGO

ARTYKUŁ PIERWSZY
Majątków ruchomych i własności kościelnej nikomu nie podaruje, nie sprzeda, nie odda w zastaw albo nie przekaże w dzierżawę lub hipotekę chyba dla oczwistej korzyści wymienionej diecezji, przy zachowaniu formalności wymaganych przez prawo i za wyraźną zgodą Kapituły. Owszem, dobra nieprawnie podarowane, sprzedane, oddane w zastaw, przekazane na hipotekę, czyli w jakikolwiek sposób odstąpione drugim, będzie się starał obronić i odzyskać. A jeśliby kiedy nagląca konieczność lub pozytek menzy biskupiej lub diecezji wymagały, aby cokolwiek z takich dóbr i rzeczy było podarowane za zgodą Kapituły lub w jakiś wymieniony sposób drugiemu odstąpione, to w takich wypadkach nie wystawi pisma i nie przyłoży pieczęci, dopóki wpierw nie zawiadomi Wielebnej Kapituły i nie uzyska od niej zatwierdzenia tego rodzaju pisma.

Czytaj więcej: Kapitulacje wyborcze bpa Krasickiego