• Dziedzictwo kultury i przyrody
    Dziedzictwo kultury i przyrody
  • Usługi turystyczne
    Usługi turystyczne
  • Turystyka aktywna
    Turystyka aktywna
  • Kultura
    Kultura
  • Sztuka
    Sztuka
  • Warmiński styl
    Warmiński styl
  • Przewodnik po Warmii
    Przewodnik po Warmii

Gmina Świątki - Gołogóra

Opis wsi/historia

Gołogóra to niewielka miejscowość (leży 15 km za północny zachód od Olsztyna), malowniczo wpisana w warmiński krajobraz. Stara zabudowa z czerwonej cegły, dachy kryte czerwoną dachówką i znikome elementy współczesnej techniki budowlanej sprawiają, że miejscowość ma swój charakter. Jej otoczenie to liczne zadrzewienia i zakrzaczenia śródpolne rozmieszczone nierównomiernie wśród łanów falujących na wietrze łąk. Miejscowość zamieszkują 303 osoby. Jak mówią starzy mieszkańcy, po wojnie było tu ponad 150 domów mieszkalnych, teraz pozostały 54. Nazwa miejscowości pochodzi prawdopodobnie od niewielkiego, porośniętego tylko niską roślinnością wzniesienia. Niemiecka nazwa Blankenberg.

Czytaj więcej: Gmina Świątki - Gołogóra

Gmina Świątki - Różynka

Opis wsi/historia

Nazwa niemiecka. to Rosengarth. Wieś założona była przez wójta krajowego Brunona Lutra. Lokację potwierdził w 1359 r. biskup warmiński Jan Styprock. Podwaliny pierwszego kościoła powstały prawdopodobnie w XIV w., niestety ten fakt nie został potwierdzony żadnym dokumentem. Wieś została zniszczona podczas wojny polsko-krzyżackiej w latach 1519-1521. W 1656 r. na osiemdziesięciu włókach gospodarzyło ośmiu chłopów i dwóch sołtysów. W 1783 r. wieś liczyła 66 dymów. W 1818 r. zamieszkiwały ją 336 osoby, w 1939 – 766, a w 1998 – 262. Obecnie liczba mieszkańców nadal spada.

Czytaj więcej: Gmina Świątki - Różynka

Gmina Stawiguda - Wymój

Opis wsi/historia

Wieś powstała w 1353 r. Według podań nazwa pochodzi od imienia Prusa, mieszkańca (być może założyciela) wsi. Wymój dzieli się na trzy części i każda z nich ma swoją lokalną nazwę: Wymój Plony, Wymój Alpy, i Wymój Padrom. Kolonie są rozproszone w lesie, są oddalone od centrum miejscowości o kilka kilometrów. W Wymoju znajduje się stara szkoła (dawniej niemiecka), która powstała 23.X.1930 r. Wymój, jako jedna z nielicznych miejscowości, głosował za Polską w plebiscycie w 1920 r. Pomimo ogromnej przewagi (86,33 % powiatu olsztyńskiego głosowało za przynależnością do Niemiec) głosów mieszkańcy walczyli o polskość. Wielu rodzin miało pochodzenie niemieckie, jednak fakt ten nie utrudniał ani nie burzył stosunków sąsiedzkich. Na mocy „porozumienia o szkolnictwie” zawartego przez ówczesne władze w 1926 r. na koloniach wymojskich powstała szkoła polska. W 1935 r. otwarto świetlicę, mającą duże znaczenie dla podniesienia kultury młodzieży. Nie udała się próba otwarcia polskiego przedszkola, a 20.08.1939 zamknięto polską szkołę. Z zapisków Edwarda Cyfusa wynika, że we wsi szczególnie dbano o kwestię wychowania młodzieży, zwłaszcza dziewcząt, które miały możliwość poznania zasad dobrego wychowania przyszłych gospodyń. Organizowano kursy gotowania, szydełkowania, haftu, sporządzania i podawania posiłków. Bardzo ważne było dla mieszkańców wsi, Warmiaków, utrzymanie religijności, porządku, zaradności i prawości, które to zasady kultywowano z pokolenia na pokolenie. Ważnym elementem był dialekt warmiński, tradycja regionalna.

Czytaj więcej: Gmina Stawiguda - Wymój

Gmina Stawiguda - Ruś

Prezentujemy Państwu nowe wyniki badań nad warmińską wsią. Badania realizowane są przez Katedrę Architektury Krajobrazu i Agroturystyki UW-M w Olsztynie pod kierunkiem dr inż. Wandy Łaguny.

Opis wsi/historia

Wieś położona jest w południowej części pojezierza Olsztyńskiego, 15 km od stolicy Warmii - Olsztyna. Ulokowana jest na stromych stokach i krawędziach górnej Łyny. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1374 roku – z aktu lokacyjnego. Wtedy to Kapituła Warmińska osadziła na tych terenach pięciu pruskich bartników i nadała im po trzy włóki ziemi. Nazwa wsi pochodzi z niemieckiego Raussen (więcierz) i jest związana z tym, że okoliczni mieszkańcy trudnili się głównie połowem ryb. Ale istniały tu również młyny, tartaki, olejarnie i wytwórnie żelaza oraz miedzi. W XIX wieku wieś zamieszkiwali Polacy i Niemcy, wywodzący się z dawnych Prusów. Dopiero plebiscyty w 1920 roku wywołały antagonizmy polsko-niemieckie. Ruś przyłączono do Niemiec. Lata międzywojenne to znaczny postęp cywilizacyjny. Zakładano tu niemieckie towarzystwa i instytucje, powstała Ochotnicza Straż Pożarna, filia urzędu leśnego. Po drugiej wojnie światowej wielu Warmiaków opuściło wieś.

Czytaj więcej: Gmina Stawiguda - Ruś

Gmina Stawiguda - Tomaszkowo

Opis wsi/historia

Tomaszkowo położone jest w pobliżu drogi międzyregionalnej Olsztyn-Warszawa. W tym samym roku, co Bartąg (1345) powstaje wieś Tomaszkowo, której założycielami byli Prusowie - bracia Mileszen i Wolfshain.

Walory przyrodnicze

Największe walory przedstawia Jezioro Wulpińskie (Tomaszkowskie), które jest typowym jeziorem morenowym. Składa się z dwóch akwenów, zachodniego i wschodniego, rozdzielonych wrzynającym się głęboko półwyspem Szyla. Powierzchnia jeziora wynosi 730,3 ha, długość 8,3 km, szerokość 2,3 km, maksymalna głębokość 54,5 m. W części wschodniej znajduje się 7 wysp. Od południa okala je korona malowniczych stromych wzgórz moreny czołowej.

Czytaj więcej: Gmina Stawiguda - Tomaszkowo

Gmina Stawiguda - Bartąg

Opis wsi/historia

Niemiecka nazwa miejscowości to Gross Bertung, a pierwotna nazwa Deutche Bertung lub Bertingshusen, Bering. Wieś powstała w 1345 r., natomiast przywilej lokacyjny dał jej wójt Henryk Luter, następnie kapituła warmińska. We wsi funkcjonowała karczma. W 1718 r. znajdował się tutaj folwark kapituły z 60 łanami. Wieś poniosła straty w 1807 r. w czasie przemarszu wojsk napoleońskich. W 1861 r. na 447 mieszkańców, 385 mówiło po polsku. W plebiscycie (1920 r.) zdecydowaną większością głosów wygrały Niemcy. Po wojnie była to wieś sołecka ze szkołą, biblioteką i pocztą.

Czytaj więcej: Gmina Stawiguda - Bartąg

Dodatkowe informacje